Erzurum’da 377 yıllık sır: Gürcü kralının kızının mezar kitabesinde bakın ne yazıyor

Erzurum’un Muratpaşa Mahallesi’nde bulunan Ane Hatun Türbesi, tarihi geçmişi ve mezar kitabesindeki dikkat çekici ifadelerle öne çıkıyor. Muratpaşa Camii haziresinin güney köşesinde yer alan türbenin, 1649 yılında IV. Sultan Mehmed döneminde inşa edildiği ve kitabesinde Morav Han’ın kızı Ane Hatun’un burada medfun olduğunun belirtildiği ifade ediliyor.

Türbenin kuzeydoğu ayağında bulunan 33’e 42 santimetre ölçülerindeki mermer kitabede Ane Hatun’un ölümüne de yer veriliyor. Kitabede, dönemin edebi diliyle Ane Hatun’un güzelliği ve genç yaşta ölümü anlatılıyor.

Kitabede yer alan ifadelerin günümüz Türkçesindeki karşılığı ise şöyle aktarılıyor:

"Ah, yazık ki güzelliğin bir nuru olan Morav Han’ın kızı gitti; cennette yüzünü gösterdiğinde huriler onu kıskanıp hizmetinde bulundu. Şair Zümî ölümüne şu tarihi düştü: 'Nazlı sevgilim Ane Hanım çok erken öldü, eyvah!'”

Kitabenin sonunda ise Hicri 1059 tarihi bulunuyor.

Tarihi kaynaklarda Ane Hatun’un, Osmanlı hizmetine giren ünlü Gürcü komutan Giorgi Saakadze’nin kızı Ana Saakadze olduğu aktarılıyor.

Osmanlı mimarisinde sıkça görülen baldaken tarzında inşa edilen türbe, dört tarafı açık kare planlı yapısıyla günümüze ulaştı. Kesme taştan yapılan yapının dört ayağı sivri kemerlerle birbirine bağlanırken, üzeri kubbeyle örtülüyor.

3,38 metreye 3,38 metre ölçülerindeki türbenin içerisinde biri büyük, ikisi küçük olmak üzere üç mezar bulunuyor. Büyük mezarın Ane Hatun’a ait olduğu bilinirken, diğer iki küçük mezarın kitabeleri silindiği için kimlere ait oldukları kesin olarak belirlenemiyor.

"Ane Hatun, Gürcü kralının kızı"

Araştırmacı Taner Özdemir, Ane Hatun Türbesi’nin Erzurum’un tarihi ve kültürel mirası açısından önemli yapılardan biri olduğunu belirtti.

Özdemir, "Şu anda bulunduğumuz yer, karşı tarafta da gördüğünüz üzere Ane Hatun Türbesi'nin olduğu yerdeyiz. Kültür ve medeniyet şehrimiz Erzurum’da yine önemli bir yerdeyiz. Murat Paşa Haziresinin hemen güneybatı kısmında yer alan Ane Hatun kimdir tabii. Tarihi açıdan değerlendirdiğimizde 17. yüzyılda Giorgi Saakadze dediğimiz Gürcü kralının kızı. Kendisi burada medfun bir şekilde yatıyor" dedi.

Türbede üç sanduka bulunduğunu belirten Özdemir, "O sandukalardan bir tanesi Ane Hatun dediğimiz Gürcü kralının kızı, diğer ikisi de bazı tarihi kaynaklara göre Ane Hatun’un çocukları, bazı kaynaklara göre de Gürcü kralının diğer çocuklarına ait olduğu söyleniyor ama burası tam net bir şekilde ortaya çıkarılmamıştır" diye konuştu.

Erzurum’da Müslüman olduğu rivayet ediliyor

Gürcü komutan Giorgi Saakadze’nin askeri ve siyasi hayatına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Özdemir, Saakadze’nin Osmanlı Devleti ile İran arasındaki mücadeleler sırasında Osmanlı’ya sığındığını ve Mehmet Paşa adını aldığını, 17. yüzyılın ilk yarısında Halep’te hayatını kaybettiğini aktardı.

Giorgi Saakadze’nin kızının ise Erzurum’da medfun olduğunu belirten Özdemir, "Rivayetlere göre yine Ane Hatun, Erzurum’da bulunduğu süreç içerisinde İslamiyet’i seçiyor, Müslüman oluyor. Şehrin içerisinde birçok hayır hasenat işlerinde bulunuyor ve şehir halkı tarafından çok seviliyor" ifadelerini kullandı.

Özdemir, Erzurum’da Anne, Ane ve Ana isimlerinin yaygın olmasının da bu tarihi anlatıyla ilişkilendirildiğini belirterek, türbenin turizme kazandırılması gerektiğini söyledi.

"Turizme kazandırılması gerektiğine inanıyoruz"

Ane Hatun Türbesi’nin tarihî önemine dikkat çeken Özdemir, "Tarihi kitabesine de baktığımız zaman ölüm tarihi olarak 1649 yılını görüyoruz. Dolayısıyla buranın, Murat Paşa Haziresindeki Ane Hatun Türbesi’nin de turizme kazandırılması gerektiğine inanıyoruz" dedi.

Yaklaşık dört asırlık geçmişi bulunan Ane Hatun Türbesi, taşıdığı tarihi bilgiler, kitabesi ve Gürcü-Osmanlı ilişkilerine uzanan geçmişiyle Erzurum’un kültürel mirası içerisinde dikkat çeken yapılardan biri olarak öne çıkıyor.