Erzurum’da hukukçuların yapay zekâ görüşü: “Teknikte evet, vicdanda hayır”

Ceyhun Serçemeli tarafından hazırlanan ve Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Bilişim Hukuku Dergisi’nde yayımlanan “İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Alanında Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Hukukçu Görüşleri” başlıklı araştırma, hukukçuların yapay zekâya bakışını ortaya koydu.

Nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, Erzurum’da görev yapan avukat, hâkim ve akademisyenlerle derinlemesine görüşmeler yapıldı. Araştırmada yapay zekânın hukuk alanında hız ve verimlilik sağladığı, ancak insanın sahip olduğu duygusal zekâ, empati ve vicdani değerlendirme gibi özelliklerin yerini alamayacağı vurgulandı.

Avukatlar daha katı, hâkimler mesafeli

Araştırma sonuçlarına göre avukatlar, yapay zekâ araçlarının kullanımına en temkinli yaklaşan meslek grubu oldu.

Avukatlar, özellikle duruşmalar ve müvekkil görüşmelerinde duygusal zekâ, vicdan ve empati gibi insani özelliklerin kritik öneme sahip olduğunu belirtti.

Hâkimlerin ise hesaplamalar ve teknik detaylar konusunda yapay zekâ araçlarından yararlanılabileceğini düşündüğü, ancak yargılama sürecindeki “vicdani kanaat” unsuru nedeniyle teknolojiye mesafeli yaklaştığı görüldü.

Akademisyenler de etik ilkelerin gözetilmesi şartıyla yapay zekânın derslerde ve bilimsel araştırmalarda kullanılabileceğini ifade etti.

Tazminat hesaplarında yapay zekâ, kararda insan

İş ve sosyal güvenlik hukuku alanında yapay zekânın avantajları ve dezavantajlarının ele alındığı araştırmada, teknolojinin özellikle teknik ve hesaplamaya dayalı işlemlerde önemli faydalar sağlayabileceği belirtildi.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai alacakları ve sosyal güvenlik ödemeleri gibi karmaşık hesaplamalarda yapay zekânın hızlı sonuçlar sunarak zaman tasarrufu sağlayabileceği ifade edildi.

Buna karşılık araştırmada, avukatlık ve hâkimlik gibi insan ilişkilerinin önemli olduğu mesleklerde yapay zekânın insanın yerini alamayacağı vurgulandı.

Dava süreçlerinde müvekkille kurulan güven ilişkisi ile hâkimlerin kararlarındaki vicdani kanaat gibi unsurların yapay zekâ tarafından ikame edilemeyeceğinin altı çizildi.

Hukukta “hibrit” model önerisi

Araştırmanın sonuç bölümünde, hukuk pratiğinde yapay zekânın hem verimlilik hem de adaletin sağlanması açısından “hibrit” bir yaklaşımla kullanılması önerildi.

Bu modele göre yapay zekânın hesaplamalar, veri analizleri ve belge hazırlama gibi teknik görevlerde destek sağlaması; karar alma, müvekkil ilişkileri ve vicdani kanaat gerektiren süreçlerin ise insan odaklı yürütülmesi gerektiği belirtildi.

Araştırmada ayrıca geleceğin hukukçularının yapay zekâ ve dijital araçları etkin ve bilinçli şekilde kullanabilmesi için hukuk eğitiminde bu teknolojilere yönelik farkındalığın artırılması gerektiği ifade edildi.

Çalışmanın sonuç bölümünde, yapay zekânın hukuk alanında önemli bir yardımcı araç haline geleceği, ancak insanın duygusal zekâ ve vicdani yetilerini tamamlayıcı bir rol üstleneceği değerlendirmesine yer verildi. Araştırmada, insan faktörü ve duygusal zekânın adaletin sağlanmasında belirleyici olmaya devam edeceği vurgulandı.