Erzurum türkülerinin ezgisel sırrı çözüldü: Güvercin ve turna neyi simgeliyor?

Erzurum türkülerinde yer alan güvercin ve turna motiflerinin edebî ve kültürel anlamlarının ezgiler üzerindeki etkisi akademik bir araştırmayla incelendi. Araştırmada, güvercinin haber taşıma ve sevgiliye yakınlıkla, turnanın ise uzaktaki sevgiliye duyulan özlem ve kavuşma arzusuyla ilişkilendirildiği ortaya konuldu.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi’nde yayımlanan “Türk Halk Müziğinde Güvercin ve Turna Motiflerinin Edebi ve Kültürel Anlamlarının Ezgi Yönlendirmesine Etkisi: Erzurum Türküleri Örneği” başlıklı araştırma, halk müziğinde kullanılan sembollerin yalnızca sözlerde değil, ezgilerin yapısında da etkili olabileceğine dikkat çekti.

Motifler kültürel ve müzikal açıdan incelendi

Orhan Alkan, Yılmaz Kahyaoğlu ve Mehmet Can Pelikoğlu tarafından gerçekleştirilen araştırmada, Türk kültüründeki kuş motiflerinin doğanın insan yaşamındaki yerini ve bireyin manevi arayışını yansıtan önemli unsurlar arasında bulunduğu belirtildi.

Betimsel tarama modeli ve literatür tarama yöntemiyle yürütülen çalışmada, Erzurum türkülerindeki güvercin ve turna motifleri edebî, kültürel ve müzikal açılardan ele alındı. Motiflerin tematik yapı, usul ve makam özellikleriyle ilişkisi göstergebilim ve etnomüzikoloji çerçevesinde değerlendirildi.

Güvercin motifinde Çargâh ve Uşşak makamları öne çıktı

Araştırmada, güvercin motifinin haber taşıma, sevgiliye ulaşma ve duygusal bağları ifade etme gibi işlevler üstlendiği kaydedildi. Bu motifin yer aldığı türkülerde ritmik ve düzenli bir ezgi akışının öne çıktığı, melodik yapıların yürüyüş hareketlerini yansıtan özellikler taşıdığı ifade edildi.

Çalışmada, güvercin motifli eserlerde Çargâh ve Uşşak makamlarının baskın olduğu ve bu makamların motifin barışçıl, uysal karakterini desteklediği belirtildi. Ayrıca bu türkülerde 10 zamanlı Lenk Fahte usulünün görülmesinin dikkat çekici olduğu, söz konusu usulün güvercinin sakin ve dengeli hareketleriyle ilişkilendirildiği aktarıldı.

Güvercin yakınlığı, turna ise hasreti simgeliyor

Araştırmanın sonuç bölümünde, halk müziğinde kullanılan tematik unsurların yalnızca türkü sözleriyle sınırlı kalmadığı, müzikal yapı üzerinde de belirleyici bir rol oynayabildiği vurgulandı.

Güvercin ve turna motiflerinin halk anlatılarında ve müzik repertuvarında aşk, hasret, haberleşme ve ayrılık temalarıyla güçlü biçimde ilişkilendirildiği belirtilen araştırmada, güvercinin genellikle haber taşıyıcısı ve sevgiliye yakınlığın sembolü olarak öne çıktığı ifade edildi.

Turna motifinin ise uzaktaki sevgiliye duyulan özlemi ve mesafelerin aşılması arzusunu temsil ettiği kaydedildi. Araştırma, bu edebî ve kültürel kodların halk müziğindeki ezgisel yapıyla ilişkisini Erzurum türküleri üzerinden değerlendirdi.