Tarihsel süreçte, depremlerle, sel baskınlarıyla, Rus itilaları sonucunda ve sonraki yıllar şehrin hafızasında olan ancak bugün olmayan kültürel ve sanatsal varlıklardan bir demet okuyacaksınız. Umarım bir hafıza tazelemesi yapar. Bu durum belki şehri idare edenlerin Çifte Kardeşler Mezarının yıkılmasına, yerinin değiştirilmesine yardımcı olur.

Erzurumun ilk şehir planını 1938 yılında Alman şehirci J. H. Lambert çizer. Lambert şehrin batısında 100 bin kişilik yerleşim yeri tasarlar. Bir zaman sonra iller bankasının 1966 yılında açtığı şehir planını yarışmacı Z. Yapar kazanır. Yaklaşık 500 bin kişinin 1985 yılında yaşayacağı bir plandır.

Lambert şehri planlarken kendisine söylenen sözlere şu karşılığı verir. “Bu muhteşem tarihi dokuya ilişmeyiniz. Ben size şehrin batısında yeni ve planlı bir yerleşim yeri kurayım” der. Lambert 1930’larda gördüğü şehre dokunmayınız. Çünkü kendine has özellikleri var. Buna kıymayın.

Evet, buradan yola çıkarak tarihi süreçte Erzurum’la ilgili bilgileri eksikleriyle birlikte bir demet olarak sunmak istiyorum.

YOK, OLAN MESCİTLERİMZİ

Abdurrahman Ağa Mescidi, aynı adlı mahallenin cami sokağındaymış. Yeri 1977de arsa halinde olduğunu Zeki Başar kaydetmektedir.

Ak Mescidi: Şehir kulübünün arkasında bugünkü teme arkasında bir yerdeymiş. Bekir Baltacıya ait evin arka tarafın da olduğu söylenmekte olup 1977 den sonra yerinin bir bölümü arsada halinde imiş.

Kaya Şeyh Mescidi: Cum. Cad. Yayla Palasın bitişiğinde olup Mescidin yarısı Foto Celal Şengöz, diğer yarısı da Bayan kuaförü Cemale ait dükkânlar tarafından işgal edilmiş.

Karakullukçu mescidi: Eski Kültür Kurumu şimdiki Kızılay iş merkezinin olduğu yerde bulunuyordu. Ayrıca birde Türbe vardı.

Kazazoğlu Cafer Mescidi. Kavaflar çarşısından Esat Paşaya doğru giden yol üzerinde iken yerine ev yapılmıştı.

Kırklar Mescidi: Ebu İshak sokağından çıkıp dönüşte kale kapısının bulunduğu köşenin karşısında idi. Mihrabı duruyordu. 1977'de bugün yeri arsa halinde olup Hafız Nazif Hoca tarafından uzun yıllar kuran kursu yani medrese binası olarak kullanılmıştı.

Ab-ı güneş Mescidi: Güneş ilkokulunun bulunduğu alanda idi. Burada kayıp birde türbe vardı.

Tophaneli mescidi. Tophaneli hanın bahçesinde idi. Adı bilinmeyen mescit Caferiye mahallesi barutçu sokaktadır. Şato mobilyanın karşı tarafına düşmektedir.

Topçuoğlu Ağa mescidi. Ayaz Paşa Mahallesi Bayramoğlu’nun evinin arkasında idi.

KAPILAR:

Emirşeyh Kapısı, Erzincan Kapı, Rus Kalesi kapısı Bakırcı mahallesinde, Tebriz ve Yenikapı yok.

CAMİLER:

Abdurrahman Ağa Camii, Araplar Mahallesi Camii, Boncuklu Hacı Murat Camii, Gez Camii, Hacı Abdurrahman camii, Hacı Abdullah, Hacı Mahmut, Hasan-ı Basri, İlyas Ağa, İskender Paşa, Karaca Bey, Kepnanzade, Kımacı, Kundakçı, Mehdi Abbas Efendi, Molla Abdullah, Mücellid Kızı, Osman Bin Abdülmennan, Osman Paşa, Salihiye, Tahta Camii, Kırkçeşme Camii, Sinekoğlu mescidi, Yeni Hamam Mescidi.

DEVAM EDECEK