ERZURUMLUNUN ÇUVALLARLA İMTİHANI

Soğuk Erzurum'un sıcak halleri…

Daha güz yaprakları tam dökülmeden, ayaz geceleri camların kenarından kendini göstermeye başlamadan bizim buralarda bir telaş başlar. Bu telaş ne yeni sezon modasıdır ne de hafta sonu tatili planı… Erzurum'da kışın geleceğini meteorolojiden önce kapı önlerine yanaşan kamyonetler, bodrumlara indirilen çuvallar ve kilerin başköşesine kurulan o kadim dostlar haber verir: Patates, soğan ve onların ayrılmaz yoldaşları zahire, kavurma, turşu, lahana, şalgam, muşmula, çortutu pancarı ve daha niceleri…

Dışarıdan bakan bir göz, bir evin kilerine kırk elli kilo patates, bir o kadar soğan istiflenmesini biraz abartılı bulabilir. Hatta "Kıtlık mı var, marketler mi kapanacak?" diye soranlar da çıkar. Oysa Erzurum'da mesele başka! Bizim oralarda kışa hazırlık, alışveriş listesinden çok daha fazlasıdır. Bu, coğrafyayla yapılan eski bir anlaşma, nesilden nesile aktarılan bir hayat tecrübesidir.

Çünkü biz biliriz ki kar, sadece kayak merkezlerinin kartpostallarında göründüğü gibi masum ve romantik değildir. Bizim buralarda kar yağdı mı yol iz kapatır, nefes keser; tabiri caizse adama kazma kürek yaktırır. Ayazı demiri çatlatır, tipisi kapıyı bacayı mühürler. Sabah evden çıkarsın, gece bıraktığın ayakkabıyı karın altında ararsın. Bazen kapının önündeki karı temizlemek, evin içinde ayrı bir mesaiye dönüşür.

İşte o çuval çuval hazırlık, "Ya yollar kapanır da dışarı çıkamazsak?" tedbiridir. Erzurumlu keyfinden, gösterişinden değil, coğrafyasının dayattığı şartlardan ötürü kışlığını eksiksiz düzmek zorundadır.

Ama bizim kış hazırlığımız patates ve soğanla bitmez. Lahana turşusu kurulacak, şalgamlar hazırlanacak, muşmulalar ayıklanacak, çortutu pancarı kış sofralarındaki yerini alacak. Kavurma yapılacak, zahire tamamlanacak, turşu küpleri ve kavanozlar kontrol edilecek. Her evin kendine göre bir kışlık hazırlığı, her ailenin annesinden, ninesinden öğrendiği bir lezzet sırrı vardır.

Kiler dediğin öyle sıradan bir depo değildir Erzurum'da. Adeta kışın lojistik merkezi, evin sigortasıdır. Patates bir köşede, soğan başka bir köşede… Lahana turşusu, pancar, kavurma, un, bulgur derken insan bazen kendini küçük çaplı bir gıda işletmesinin yöneticisi sanır.

Üstelik asıl imtihan çuvalları kilere taşımakla bitmez. Patates ne donacak ne de sıcaktan filizlenip buruşacak. Soğan ne nem kapıp çürüyecek ne de bütün evi kokusuyla saracak. Çuvalların ağzı arada bir açılacak, içindekiler kontrol edilecek, çürüyen ayıklanacak. Kış boyunca kilerle mutfak arasında mekik dokunacak. Erzurumlu için patatesin de soğanın da bir hatırı vardır; kolay yetişmez, kolay saklanmaz.

Sonra gelir o uzun, dondurucu kış geceleri… Dışarıda tipi uğuldarken sobanın üzerinde fokurdayan tencereden yükselen patates yemeğinin kokusu, tereyağında kavrulan soğanın sesi, sofraya konan bir tabak kavurma insana bütün zahmetleri unutturur.

Bir de turşularımız var ki sofranın gerçek neşesidir. Lahana turşusu, şalgam, çortutu pancarı… Hele o kış ortasında yemeğin yanına konulan turşunun verdiği lezzet! Bir lokma alırsın, ayazı unutursun. Muşmula desen ayrı bir mesele… Sabırla olgunlaşmasını beklersin. Her mevsimin, her meyvenin bir vakti olduğunu sana yeniden hatırlatır.

İşte Erzurum'un soğuk günlerdeki sıcak halleri bunlardır. Dışarıda eksi yirmi, belki eksi otuz derece; içeride soba yanıyor, çay demleniyor, sofrada sıcak yemek, yanında turşu… Bir evin sıcaklığını bazen kalorifer değil, o sofranın etrafında toplanan insanlar belirler.

Tabii Erzurum insanının soğukla imtihanında biraz da mizah vardır. Bizim oralarda soğuk öyle kolay kolay şikâyet konusu yapılmaz. Hatta bir Erzurumluya üşüyüp üşümediğini sorarsanız alacağınız cevap bazen bütün meteoroloji raporlarını geride bırakır.

Çünkü Erzurumlu soğuğa alışkındır. Ayazın ne zaman bastıracağını, tipinin nasıl eseceğini, hangi yoldan gidileceğini bilir.

"Erzurumlu titremeyi bildiği için üşümez!"

Şimdi gel de bu söze gülme! Soğukla öyle bir hemhal olmuşuz ki titremek bile bir maharet, adeta kış sporudur. Başkası montunu, atkısını, eldivenini düşünür; Erzurumlu bir de sobanın odununu, kilerin patatesini, turşunun suyunu düşünür.

Aslında bütün bunlar sadece yiyecek biriktirmek değildir. Bunlar annelerimizin, ninelerimizin emeği; kıtlık görmüş nesillerin tedbiri; paylaşmayı bilen insanların bereket anlayışıdır. Eskiden bir evde yemek pişti mi komşunun da hakkı düşünülürdü. Bir çuval patatesin, bir kavanoz turşunun, bir tabak kavurmanın bereketi paylaşıldıkça artardı.

Bugün marketler her köşe başında, alışveriş imkânları her zamankinden kolay. Fakat Erzurum insanının kışlık hazırlığından vazgeçmemesi boşuna değil. Çünkü bazı alışkanlıklar ihtiyaçtan doğar, zamanla kültüre dönüşür. Kiler de işte böyle bir kültürün yaşayan hafızasıdır.

Velhasıl, Erzurum'da kışa hazırlanmak yalnızca karın doyurmak değil, doğayla yapılan sessiz bir anlaşmadır. Çuvallar dolusu patates ve soğan, küpler dolusu turşu, kavanozlarda muşmula, sofralarda çortutu pancarı; hepsi bu çetin coğrafyada ayakta kalmanın, tedbirin ve bereketin nişanesidir.

Bizim buralarda dışarısı ne kadar soğuk olursa olsun evin içini sıcak tutmanın bir yolu bulunur. Bir soba, bir demlik çay, bir tencere sıcak yemek ve etrafında sevdiklerin varsa kışın hükmü biraz hafifler.

Çünkü Erzurum'da kış serttir ama insanı sıcaktır. Ayazı keskindir ama sofrası bereketlidir. Soğuğu meşhurdur ama gönlü daha sıcaktır.

Biz Erzurumlular, titremeyi bildiğimiz için üşümeyiz..

Yeni kışımız bereketli hayırlı olsun..

HABERE YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Köşe Yazıları